{"id":1465,"date":"2024-01-26T12:21:50","date_gmt":"2024-01-26T09:21:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/?p=1465"},"modified":"2024-01-26T12:21:50","modified_gmt":"2024-01-26T09:21:50","slug":"cigdem-dogu-bir-yerde-bir-ahlak-varsa-orada-ozgurluk-baris-vardir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465","title":{"rendered":"\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r"},"content":{"rendered":"

KJK Koordinasyonu \u00dcyesi \u00c7i\u011fdem Do\u011fu\u2019nun Jin TV\u2019de yay\u0131nlanan Xweb\u00fbn program\u0131nda Arjin Baysal\u2019\u0131n sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlad\u0131.<\/strong><\/p>\n

KJK Koordinasyonu \u00dcyesi \u00c7i\u011fdem Do\u011fu\u2019nun Jin TV\u2019de yay\u0131mlanan de\u011ferlendirmeleri \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

Etik estetik \u00fczerine tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z dedik. \u00d6nceki programlarda da tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Ama daha derinle\u015ftirmeye ihtiya\u00e7 duyduk. \u00d6nce kavram\u0131ndan ba\u015flamak gerekirse etik ve estetik nas\u0131l tan\u0131mlanabilir?<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00d6nder Apo Kad\u0131n Kurtulu\u015f \u0130deolojisi’ni 5 ilke olarak form\u00fcle etti ve etraf\u0131nda bir kad\u0131n partile\u015fmesi, daha sonra kad\u0131n konfederal sistemle\u015fmesi, kad\u0131n devrimi, hakikati ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu nedenle Kad\u0131n Kurtulu\u015f \u0130deolojisi hareketimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik bir \u00f6neme sahip.<\/p>\n

En temel ilkelerinden biri de etik estetik ilkesi. Tabii ki etik estetik sorununu ilk defa biz ele alm\u0131yoruz. Bu kavramlar\u0131n insanl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 var. Felsefe tarihinde, bilim tarihinde ya da ahlak olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda toplum ya\u015fam\u0131nda derin bir tarihsel ger\u00e7ekli\u011fi var. Biz de kad\u0131n devrimini ger\u00e7ekle\u015ftirme iddias\u0131yla hareket ediyoruz. Kad\u0131n devrimini ger\u00e7ekle\u015ftirerek toplumsal devrimi ger\u00e7ekle\u015ftirme hedefimiz var, stratejimiz buna dayanarak geli\u015fiyor. Bu nedenle toplum hayat\u0131n\u0131 bu kadar ilgilendiren etik yani ahlak bilimi; estetik, g\u00fczellik bilimi bunlar bizi \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendiren konular oluyor. Evet, biz bir gerilla hareketiyiz, da\u011fda sava\u015f\u0131yoruz. Elimizde silah bir sava\u015f halindeyiz. Ama hareket olarak hi\u00e7 bir zaman kendimizi silahl\u0131 m\u00fccadele ile s\u0131n\u0131rl\u0131 ele almad\u0131k.<\/p>\n

Bunun kadar \u00f6nemli belki de daha da \u00f6nemli olan; bunun ideolojik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 olu\u015fturabilmek, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck devriminin k\u00fclt\u00fcrel ahlaki dokusunu olu\u015fturabilmek, zihniyet de\u011fi\u015fimini yaratabilmektir. Bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan \u00e7\u00f6zmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fumuz bir sorun ve bir g\u00f6rev. Dolay\u0131s\u0131yla etik sorunuyla Hareket olarak da hep me\u015fgul oldu\u011fumuz bir konu. Bir birey devrimcidir, evet ama o devrimci kimli\u011fi ve ki\u015fili\u011fi ne kadar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131na g\u00f6redir? \u00d6nder Apo’nun da koymu\u015f oldu\u011fu partile\u015fme \u00f6l\u00e7\u00fcleri kapsam\u0131nda da asl\u0131nda kurulu\u015fundan beri hep g\u00fcndemimizde olan bir konudur. Estetik a\u00e7\u0131dan yine \u00f6yledir. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz hi\u00e7bir zaman ahlak\u0131 g\u00fczellikten ba\u011f\u0131ms\u0131z veya g\u00fczelli\u011fi hi\u00e7bir zaman ahlaktan ba\u011f\u0131ms\u0131z ele almad\u0131k. B\u00f6yle bir PKK gelene\u011fimiz var. Tabii ki PKK i\u00e7erisinde geli\u015fen bir kad\u0131n hareketiyiz. Dolay\u0131s\u0131yla kad\u0131n m\u00fccadelesi kad\u0131n devrimi derken buradan da bak\u0131yoruz. Yani bir kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fme m\u00fccadelesi veriyor, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hayalleri var, bunun i\u00e7in m\u00fccadele ediyor. Ama bu sadece erkek egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 verilen kaba bir sava\u015f de\u011fildir. Ya da d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 sadece silahl\u0131 sava\u015fma durumu de\u011fildir. Bunun i\u00e7in de kad\u0131n ahlak\u0131 nedir, toplumla ba\u011f\u0131 nedir, neden estetik-g\u00fczellik temel bir ilkedir; bunlar \u00e7ok kurcalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z konulard\u0131r.<\/p>\n

Etimolojik olarak tan\u0131m\u0131 i\u00e7in; bizimle ba\u015flamayan bir konu fakat bizim de o miras \u00fczerinden derinle\u015ftirmeye somutla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilkesel bir ger\u00e7eklik. Ahlak bir\u00e7ok boyutuyla de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n

Etik, Yunanca bir kavram olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor, ahlak bilimini ifade ediyor. Ahlak toplumlar\u0131n kendilerini toplum olarak ifade etmelerinden itibaren ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir kavram. Ahlak\u0131 genel anlamda toplumsal ya\u015fam\u0131n d\u00fczenlenmesi, y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, geli\u015fmesinde ortaya konan kurallar, anlay\u0131\u015f, gelenek olarak ifade edebiliriz. Kaba anlamda kural de\u011fil, ya\u015fam\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc demek daha do\u011fru olabilir. O toplumsal ya\u015famda insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi \u00f6rg\u00fctlemek gerek. Bu insan toplulu\u011funun ekonomik faaliyeti, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k faaliyeti, sosyal, k\u00fclt\u00fcr, sanat gibi bir\u00e7ok boyutu var. Nihayetinde insan insanla ili\u015fkili bir varl\u0131k ama bu insan toplulu\u011fu nas\u0131l birlikte ya\u015fayacak, ekonomik faaliyeti nas\u0131l birlikte y\u00fcr\u00fctecek, sanat\u0131n\u0131 nas\u0131l geli\u015ftirecek, e\u011fitimini nas\u0131l g\u00f6recek, aile i\u00e7i ili\u015fkilenmesi nas\u0131l olacak; kad\u0131n erkekle, \u00e7ocuk b\u00fcy\u00fckle, klan klanla, kabile kabileyle, ulus ulusla nas\u0131l ili\u015fkilenecek? Bu etkile\u015fim bir kaos i\u00e7erisinde mi y\u00fcr\u00fcyecek yoksa insanlar birbirleriyle ya\u015farken bir \u00f6l\u00e7\u00fcye g\u00f6re mi ya\u015fayacak?\u00a0Ahlak esas\u0131nda bunu ortaya koyuyor.<\/p>\n

O topluluk, \u00f6rne\u011fin ekonomik faaliyetini, e\u011fitim faaliyetini y\u00fcr\u00fct\u00fcrken bir ahlaka \u00f6l\u00e7\u00fcye g\u00f6re \u00fcretimini yap\u0131yor. Bir insan bir insanla ili\u015fkilenirken bir ahlaki \u00f6l\u00e7\u00fcye g\u00f6re ili\u015fkileniyor. Bu toplumsal ya\u015fam\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcleri olarak da insan ili\u015fkilerinde, faaliyetlerinde, ya\u015fam\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctlemede geli\u015ftirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcler olarak da de\u011ferlendirilebilir. \u0130lk insan\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na da bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda toplum bir arada ya\u015famay\u0131 nas\u0131l sa\u011flad\u0131? Ahlak vesilesiyle sa\u011flad\u0131. Nas\u0131l klanlar bi\u00e7iminde birbiriyle hareket eden, zamanla konu\u015fmaya anla\u015fmaya ba\u015flayan, i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcne dayal\u0131 ekonomik faaliyetini y\u00fcr\u00fcten, sevgi-ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc yaratan bir d\u00fczey ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu y\u00fczden de biz kendi literat\u00fcr\u00fcm\u00fczde ahlak\u0131 hi\u00e7bir zaman toplumsall\u0131ktan ayr\u0131 ele almay\u0131z. Ahlak toplumsald\u0131r. Burada kad\u0131n ba\u015fat rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Biz ahlak dedi\u011fimizde bir nevi de kad\u0131ndan bahsederiz. Toplumsall\u0131\u011f\u0131n olu\u015fumunda kad\u0131n\u0131n ba\u015fat bir rol\u00fc var, \u00f6nc\u00fcl\u00fck rol\u00fc var. Bunu ne ile yapt\u0131? Ahlakla yapt\u0131. Bu ya\u015fam i\u00e7erisinde ne do\u011fru, ne yanl\u0131\u015f? Hangisi iyidir, hangisi k\u00f6t\u00fcd\u00fcr? Hangisi \u00e7irkindir, hangisi g\u00fczeldir? Kad\u0131n etraf\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bir toplumsal ahlak s\u00f6z konusudur. Bu da beraberinde bir ortakla\u015fmay\u0131 geli\u015ftirdi. Ahlak toplum ya\u015fam\u0131, birey a\u00e7\u0131s\u0131ndan vazge\u00e7ilmez bir \u015fey. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bireycili\u011fin bu kadar derinle\u015ftirilmesi, bireyin bu kadar toplumundan kopar\u0131lmas\u0131 en b\u00fcy\u00fck ahlaks\u0131zl\u0131k oluyor.<\/p>\n

Bunu biraz daha a\u00e7arsak; elbette g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de hala do\u011fal toplumlar var. Bozulmam\u0131\u015f toplumlarda bu bahsetti\u011finiz de\u011ferler, \u00f6l\u00e7\u00fcler neydi, nas\u0131l ya\u015fam buluyordu?<\/strong><\/p>\n

\u0130nsan do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131f bir varl\u0131k. Salt korku ile ifade etmek do\u011fru olmaz. \u015e\u00f6yle teoriler var ya; g\u00f6k g\u00fcrledi, \u015fim\u015fek \u00e7akt\u0131, y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00e7arpt\u0131, seller akt\u0131 vb. Elbette bu da vard\u0131r, tamamen reddetmek olmaz. Fakat sadece buna ba\u011flayarak bir tan\u0131mlama yapmak a\u015f\u0131r\u0131 fiziki olabilir. Toplumun ahlaki ger\u00e7e\u011finin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda metafiziksel yanlar\u0131 var. Do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7e\u015fitli \u00e7aresizlikleri var. Tek ba\u015f\u0131na do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015famas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu birlikte ya\u015fama, i\u015f yapma, beraber olmay\u0131 dayat\u0131yor. Tabii bu sadece insan a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ge\u00e7erli de\u011fil ama insanda en \u00fcst d\u00fczeye ula\u015ft\u0131. \u015e\u00fcphesiz mesela insan bitkiler alemine de, hayvanlar alemine de baksa, evrene de baksa topluluklar bi\u00e7iminde hareket eden canl\u0131l\u0131k bi\u00e7imleri var. Do\u011fada da b\u00f6yle bir e\u011filim var. \u0130nsan do\u011fadaki, evrendeki \u015feyleri \u00e7ok bilimsel bir dille ifade edemiyor, bu insanl\u0131\u011f\u0131n hep sordu\u011fu soraca\u011f\u0131 bir ger\u00e7eklik olacakt\u0131r. O noktada bu niye vard\u0131r diye \u00e7ok soram\u0131yor insan ama evrende de bu toplumsalla\u015fma e\u011filimi vard\u0131r.<\/p>\n

Bir arada ya\u015fama ihtiyac\u0131 var. Bir arada ya\u015famasa birey olarak ya\u015famas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bug\u00fcn de \u00f6yledir. Ne ruhsal olarak, ne fiziki zorluklar itibariyle insan yaln\u0131z ya\u015famay\u0131 kald\u0131ramaz. Bilim teknik \u00e7ok geli\u015fmi\u015f, tek bir insan\u0131n her \u015feyi yapabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ama ruhsal, metafizik olarak o insan tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayabilir mi? Ya\u015fayamaz. Buradan yola \u00e7\u0131karak, \u00f6l\u00e7\u00fclerle kurallarla beraber ya\u015faman\u0131n belirlenmesi gerekir. Burada ne ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor? \u0130nsanlar aras\u0131ndaki sevgi ahlak\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir yan\u0131d\u0131r. Bir ortamda sevgi olmasa insanlar bir arada ya\u015fayabilir mi? S\u00fcrekli o ortamdan ka\u00e7mak istersin. Ahlak canl\u0131 bir \u015feydir. Sevgi, ho\u015fg\u00f6r\u00fc, birbirini anlama, dinleme, sayg\u0131, kutsall\u0131klar ahlak\u0131n olmazsa olmaz\u0131d\u0131r. Sayg\u0131 da kutsall\u0131ktan gelir. Sayg\u0131 duyulan \u015fey kar\u015f\u0131s\u0131nda insan biraz da ibadet eder gibidir. Davran\u0131\u015flar\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, sevgili, sayg\u0131l\u0131, ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc, i\u015finde titiz olan bir insan\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ne kadar ahlakl\u0131 bir insan diyoruz. Ya da b\u00f6yle bir toplulu\u011fu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ne kadar ahlakl\u0131 bir toplum diyoruz. Ahlak\u0131 insan bunlarla da de\u011ferlendirebilir.<\/p>\n

Hem soyut hem de somut de\u011ferleri olan bir kavram. Sistem bunu nas\u0131l kullan\u0131yor? \u00c7\u00fcnk\u00fc namus, kad\u0131n ve kad\u0131n k\u00f6leli\u011fiyle s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcler olarak bize dayat\u0131l\u0131yor. Fakat sizin bize s\u00f6yledi\u011finiz \u00e7ok daha fazla duygu y\u00fckl\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcler…<\/strong><\/p>\n

Evet bu \u00e7ok \u00f6nemli bir nokta. Mesela birisine ahlaks\u0131z derseniz, ilk akla gelen \u015fey ne olur? Namussuzluktur. Bir erkekle ili\u015fkisi geli\u015fmi\u015ftir veya bir erkekse bir kad\u0131nla farkl\u0131 bir ili\u015fkisi geli\u015fmi\u015ftir. Halbuki ahlak \u00e7ok kapsaml\u0131 bir \u015fey; \u00e7ok ya\u015famsal ve hayat\u0131n her an\u0131n\u0131 ilgilendiren bir kavram. Elbette ki kad\u0131n erkek ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ahlaki \u00f6l\u00e7\u00fcler ve ilkeler vard\u0131r. Bu da onun i\u00e7indedir. Ama sadece onunla s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ger\u00e7eklik de\u011fildir. Mesela g\u00fczel, iyi i\u015f yapmak… Do\u011fal toplumdan \u00f6rnek verirsek; diyelim ki o toplumun yiyece\u011fe ihtiyac\u0131 var. \u0130yi avc\u0131 olmak, iyi ot toplamak, iyi yemek yapabilmek ahlaki bir \u015feydir. Toplumun s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in yap\u0131lan i\u015fler var. Bunlar\u0131 en iyi \u015fekilde yapmak da ahlakt\u0131r. Zerde\u015ft de bunu \u00e7ok iyi ifade etmi\u015ftir. \u0130yi d\u00fc\u015f\u00fcn, iyi s\u00f6yle, iyi yap.<\/p>\n

Bunlar biraz da do\u011fal toplumun \u00f6zellikleri olarak da devam ediyor. Kahramanl\u0131k mesela mitolojilerde de \u00e7ok ge\u00e7er. Bizim m\u00fccadelemizde de, d\u00fcnyada geli\u015fen m\u00fccadelelerde de bir kahramanl\u0131k ahlaki bir \u015feydir. Siz hi\u00e7 duydunuz mu bir insan sadece kendisi i\u00e7in bir \u015fey yapm\u0131\u015f da ona kahraman denmi\u015f. Denmez. Belki takdir edilebilir. Ama kahraman denmez. Ama bu toplum i\u00e7in bir eylem yap\u0131yorum, kendimi feda ediyorum. Kahramanl\u0131k, yi\u011fitlik, \u00f6z savunma bunlar ahlaki yap\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli dokular\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Toplumsal olan \u015feylerde diyebiliriz…<\/strong><\/p>\n

Yani toplumsal olan ve toplumuna hizmet eden pozitif bir \u015feydir. Mesela k\u00f6t\u00fc ahlak diye bir kavram olamaz. Ahlak\u0131n kendisi pozitiftir. Ahlak iyidir, g\u00fczeldir, do\u011frudur, \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. Ahlak\u0131 k\u00f6le diye tan\u0131mlayamay\u0131z mesela. Egemen iktidarc\u0131 sistemler bunu k\u00f6lele\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar ama ahlak\u0131n etimolojik k\u00f6keni pozitiftir. Onu bozmak ya\u015fam\u0131 bozmakt\u0131r. \u015eimdiye yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan da odur. Ahlak\u0131n format\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek, asl\u0131nda giderek de ahlaks\u0131zla\u015ft\u0131rmakt\u0131r, toplumu yok etmektir. Her insan bir toplumsal ya\u015fam i\u00e7erisinde, \u00e7ocuklu\u011fu, gen\u00e7li\u011fi, b\u00fcy\u00fcme olgunla\u015fma, ya\u015flanma d\u00f6nemi ya\u015far. Her bir insan kendi toplumsall\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde o ahlak\u0131 tan\u0131yor. \u00c7ocuklu\u011fumuzda bize derler bu iyidir, bu k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Ya da dinde haramd\u0131r, sevapt\u0131r derler. Felsefe ile bilim de do\u011frudur, yanl\u0131\u015ft\u0131r derler. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck aray\u0131\u015f\u0131nda bu k\u00f6lecedir, bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ifade eder deriz. Bunlar da toplumun ahlaki de\u011ferlerini ifade eder.<\/p>\n

\u00d6nder Apo da de\u011ferlendirmelerinde etik ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, estetikle \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de hep yan yana kullan\u0131yor. Bu anlamda nas\u0131l bir ba\u011flant\u0131s\u0131 var?<\/strong><\/p>\n

Ahlak do\u011fal bir \u015fey, saft\u0131r, yal\u0131nd\u0131r, keskindir. Bir toplumun i\u00e7inde onun ahlaki de\u011ferlerine ters bir \u015fey yapt\u0131\u011f\u0131nda en k\u00f6t\u00fc ceza odur. Yaln\u0131zla\u015f\u0131rs\u0131n, d\u0131\u015flan\u0131rs\u0131n, o toplumun seni ahlaktan dolay\u0131 d\u0131\u015flamas\u0131 \u00e7ok a\u011f\u0131r bir \u015feydir. O y\u00fczden keskindir. Toplumsal ya\u015fam\u0131n ahlaki yap\u0131s\u0131 e\u011fer ki yerindeyse, bozulmam\u0131\u015fsa, daralt\u0131lmam\u0131\u015fsa orada bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi var asl\u0131nda. O toplumsall\u0131k i\u00e7inde bireylerin kendilerini ifade etmeleri, karar alma s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131lmalar\u0131 \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6k h\u00fccre b\u00f6yle \u015fekillenmi\u015f. Her ne kadar bozulmu\u015fsa da k\u00f6k h\u00fccre b\u00f6yle \u015fekillenmi\u015f. Orada demokrasi var. Demokratik ya\u015fam ger\u00e7ekli\u011fi ile birlikte birey ve toplum \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. \u015e\u00fcphesiz baz\u0131 konular daha fazla tart\u0131\u015fmay\u0131 gerektiren konulard\u0131r. Ama bireyle toplumun birbirinden kopmaz ba\u011f\u0131 da vard\u0131r ama \u00e7eli\u015fkisi de vard\u0131r. Fakat ahlaki yap\u0131 diriyse onu da do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcmleyebilir.<\/p>\n

\u00d6nderlik de ahlak\u0131 bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck eylemi olarak ifade ediyor. Bir yerde bir ahlak varsa orada \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, g\u00fczellik, demokratik de\u011ferler, ho\u015fg\u00f6r\u00fc, bar\u0131\u015f vard\u0131r. \u0130nsanlar birbirlerine sayg\u0131l\u0131d\u0131r, dinler anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00c7eli\u015fkiler her hal\u00fck\u00e2rda olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. B\u0131rakal\u0131m topluluklar\u0131 birey insanlar\u0131 da el alsak her birey biriciktir, ayr\u0131d\u0131r. Ayn\u0131la\u015ft\u0131ramazs\u0131n. Tamamen y\u00fczde y\u00fcz uyum halinde olacaklar diye bir \u015feyi dayatamazs\u0131n. Ahlak bu y\u00fczden \u00e7ok ideal bir \u015feydir. O toplumun ya\u015fam\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan genel ilke ve \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc koyar, orada bireyler o ahlaka g\u00f6re var olan \u00e7eli\u015fkilerini \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bu demokrasidir yani. O toplum i\u00e7in, yan\u0131ndaki insan i\u00e7in g\u00fczel \u015feyler yapmak istiyorsun. Tarla ekiyorsun en g\u00fczelini yapacaks\u0131n, zanaat\u00e7\u0131s\u0131n en g\u00fczelini yapacaks\u0131n, sanat yap\u0131yorsun en g\u00fczelini yapacaks\u0131n. Bunlar\u0131n hepsi etik de\u011ferleri ifade ediyor.<\/p>\n

Be\u015f ilkenin birbiriyle ba\u011flant\u0131s\u0131 burada ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Ahlakl\u0131 olmak i\u00e7in yurtsever de olmak gerekiyor. Bunun m\u00fccadelesini de vermek gerekiyor. \u00d6rg\u00fctl\u00fc de olmak gerekiyor.<\/strong><\/p>\n

Topra\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131k, do\u011faya da ba\u011fl\u0131l\u0131k olarak ele almak laz\u0131m. Yurdunu sevme, do\u011fay\u0131 sevme, do\u011fayla e\u015fit bir ili\u015fki i\u00e7inde olma bunlar da ahlaki olmakt\u0131r. Do\u011fal toplumlarda ahlak\u0131n temel bir \u00f6zelli\u011fi de do\u011fayla ili\u015fkidir. Bir a\u011fac\u0131 durup dururken kesiyorsun, en b\u00fcy\u00fck ahlaks\u0131zl\u0131kt\u0131r. K\u00f6y topluluklar\u0131na bakal\u0131m, durup dururken bir a\u011fac\u0131 kesmezler. Avc\u0131l\u0131k yap\u0131yor ya da hayvanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor, ya\u015famsal ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor. Ama gidip o hayvandan \u00f6z\u00fcr diliyor. Bu bir ahlakt\u0131r. Hayvana do\u011faya kar\u015f\u0131 sayg\u0131l\u0131 olmak ahlakt\u0131r. Evrene kar\u015f\u0131 sayg\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130nsan\u0131n ve toplumun ili\u015fkide oldu\u011fu ne varsa onunla e\u015fit ili\u015fkilenme, sayg\u0131l\u0131 ili\u015fkilenme, birbirini tamamlama her \u015fey ahlak\u0131 i\u00e7eren \u015feylerdir. Metafizik olarak da ele almak laz\u0131m. \u0130nsan\u0131n tarih ile ili\u015fkisi, insan\u0131n kendisiyle ili\u015fkisi, bedeniyle ili\u015fkisi, d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, diliyle, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle ili\u015fkisi, felsefeyle bilimle ili\u015fkisi vs. bunlar metafizik \u015feylerdir ve ahlak\u0131 i\u00e7eren olgulard\u0131r. Xweb\u00fbn\u2019dur. Yani kendin olmakt\u0131r. Kendin olmak en basit tan\u0131m\u0131yla insan\u0131n kendisiyle ahlakl\u0131 ili\u015fki geli\u015ftirmesi demektir. Ben benim kendime ve bu topluma aidim demektir. Hem metafizik, hem de maddi fiziki olgularla ili\u015fki a\u00e7\u0131s\u0131ndan ahlak\u0131 \u00e7ok geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede ele alabilir.<\/p>\n

En \u00e7ok merak etti\u011fim soru; etik ve esteti\u011fin nas\u0131l bir araya geldi\u011fidir. \u00d6nder Apo bir de ilkesel olarak ikisini yan yana ele alm\u0131\u015f. Ama \u00f6ncesinde esteti\u011fi de tart\u0131\u015fmak istiyorum. Belki sistem taraf\u0131ndan en \u00e7ok kafam\u0131z\u0131n bulan\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kavram olmu\u015f. Anlam olarak esteti\u011fi a\u00e7man\u0131z\u0131 istiyorum.<\/strong><\/p>\n

Estetik de kavramsal olarak okumas\u0131 biraz zor. Grek\u00e7e k\u00f6kenlidir. Etimolojik olarak k\u00f6keni a\u00edsth\u0113sis\u2019dir. Anlam olarak duymak, alg\u0131lamak, hissetmektir. Bir nevi duyumsama bilimi olarak ifade edilebilir. Peki, bunun g\u00fczellikle ne alakas\u0131 var? Biraz s\u0131rlar\u0131 da var elbette. Biz olgular\u0131 biraz evrensel, toplumsal da de\u011ferlendiriyoruz. G\u00fczellik bilimi olan esteti\u011fin etikle ne alakas\u0131 var, evrensel olgularla ne alakas\u0131 var, toplumu ve bireyleri neden bu kadar ilgilendiriyor?<\/p>\n

Ahlak ile g\u00fczellik nas\u0131l bir araya geliyor?<\/strong><\/p>\n

\u0130kiz karde\u015f gibi iki realitedir. Baz\u0131 \u015feyler de sezgiseldir. \u0130nsanlara, toplumlara, tarihe baksak iyisinde de k\u00f6t\u00fcs\u00fcnde de herkeste bir g\u00fczellik aray\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r. Egemen iktidarc\u0131 sistemler bunu \u00e7arp\u0131tm\u0131\u015flar. Onu sonra konu\u015furuz. \u0130nsan\u0131n i\u00e7 dinami\u011finde b\u00f6yle bir aray\u0131\u015f vard\u0131r. Bu sadece insanla da s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u015fey de\u011fildir. Hayvanlar aleminde de birbirini be\u011fenip be\u011fenmeme ili\u015fkisi vard\u0131r. Hayvanlardan biri di\u011ferine kendini be\u011fendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ya da baz\u0131 ku\u015flar vard\u0131r erkek ku\u015f di\u015fi ku\u015fa kendisini be\u011fendirmek i\u00e7in g\u00fczel yuvalar yaparlar. Di\u015fi ku\u015f gelip bakacak, o yuva g\u00fczel, sa\u011flam olmu\u015f mu olmam\u0131\u015f m\u0131? Orada da bir g\u00fczellik aray\u0131\u015f\u0131 var. Suyun ak\u0131\u015f\u0131, \u00e7i\u00e7ekler cennet gibi Kurdistan da\u011flar\u0131 neden b\u00f6yle g\u00fczeldir? Orada da bir g\u00fczellik e\u011filimi vard\u0131r. Her insan g\u00fczel bir ortamda ya\u015famak ister. Ya da her insan hem fiziki hem ruhsal g\u00fczel olmak ister. \u015eimdi i\u00e7i bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f tabii. \u00d6l\u00e7\u00fcler karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Fakat b\u00f6yle bir e\u011filim var. Her \u015feye g\u00fczel denmez.<\/p>\n

G\u00f6receli bir \u015fey diyebilir miyiz g\u00fczellik i\u00e7in?<\/strong><\/p>\n

\u0130deolojiler onu g\u00f6recelile\u015ftirmi\u015f. Ya da ahlaki yap\u0131lanma zay\u0131flad\u0131k\u00e7a g\u00fczellik \u00f6l\u00e7\u00fcleri de karma\u015f\u0131kla\u015fm\u0131\u015f ve yozla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi g\u00fczellik yar\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel kad\u0131n\u0131n\u0131 se\u00e7iyorlar, kafas\u0131na bir tane ta\u00e7 koyuyorlar. Ben bulundu\u011fum yerden ona bakt\u0131\u011f\u0131mda hi\u00e7bir g\u00fczellik g\u00f6rm\u00fcyorum. Kendini sunum bi\u00e7imi, pazarlama bi\u00e7imi, sadece fizi\u011fiyle ele almas\u0131 bana g\u00fczellik gibi gelmiyor. D\u00fcnyan\u0131n bir numaral\u0131 g\u00fczelidir ama benim \u00f6l\u00e7\u00fclerime g\u00f6re, etik ve esteti\u011fe g\u00f6re ele ald\u0131\u011f\u0131mda bana g\u00fczel gelmiyor. Mesela baz\u0131 Afrika topluluklar\u0131 vard\u0131r, bi\u00e7imsel \u00f6zellikleri daha farkl\u0131d\u0131r. Kurdistan\u2019da farkl\u0131d\u0131r, yerli topluluklarda, Afrika\u2019da, \u00c7in\u2019de, Japonya\u2019da farkl\u0131d\u0131r. Ama k\u00fclt\u00fcreldir, g\u00fczeldir, topluma aittir. Ama Afrikal\u0131 yerli halktan birinin kendi k\u00fclt\u00fcrel k\u0131yafeti vard\u0131r, d\u00f6vmesi vard\u0131r, boyas\u0131 vard\u0131r, sa\u00e7 bi\u00e7imi vard\u0131r; o ona aittir, k\u00fclt\u00fcreldir ve \u00e7ok g\u00fczeldir. Ama onu al\u0131p end\u00fcstriyel bir modaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr, orada \u00e7irkinle\u015fir.<\/p>\n

\u015e\u00f6yle diyebilir miyiz, g\u00fczelli\u011fin de bir amac\u0131 var. Ara\u00e7salla\u015f\u0131nca \u00f6z\u00fcnden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f oluyor.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Ara\u00e7salla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, pazara sunuldu\u011funda \u00e7irkinle\u015fmeye ba\u015fl\u0131yor. Ama kendi k\u00fclt\u00fcrel ve toplumsal dokusu i\u00e7erisinde o g\u00fczelli\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok g\u00fczel de\u011ferler var. Yani o ahlak\u0131 da besler. Etikle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f olan g\u00fczellik ahlak\u0131 besler. Sanat, bir resim, bir heykel, bir mimari yap\u0131, edebiyat, sinema neden bu kadar \u00f6nemlidir? \u00c7\u00fcnk\u00fc sanat g\u00fczellikle ilgilenir, g\u00fczeli anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bununla birlikte ahlak\u0131 da ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. G\u00fczelli\u011fin sanatsal ifadesi insan\u0131 b\u00fcy\u00fct\u00fcr, ufkunu b\u00fcy\u00fct\u00fcr, ahlaki d\u00fcnyas\u0131n\u0131 geni\u015fletir, anlam katar. O g\u00fczellik senin anlam d\u00fcnyana yeni anlamlar katar. Senin ahlak\u0131n\u0131 daha da g\u00fc\u00e7lendirir, derinle\u015ftirir, seni insan yapar. G\u00fczellik sadece kaba fiziksel bir \u015fey de\u011fil. G\u00fczellik anlam\u0131 yarat\u0131yor. G\u00fczelli\u011fin \u00e7ekicili\u011fi var. \u0130nsan g\u00fczel olan her \u015feye bakmak ister. G\u00fczel olan \u015feye daha yak\u0131n olmak ister. Bu g\u00fczellik etikle de birlikte oldu\u011funda bu insan\u0131 y\u00fcceltir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelirsek; hem kapitalist sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan soruyorum hem de erkek egemenlikli sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan. Bu sistemlerin etik esteti\u011fi al\u0131\u015f bi\u00e7imleri nas\u0131l oluyor? Ayn\u0131 zamanda nas\u0131l kad\u0131n ve topluma dayat\u0131yorlar?<\/strong><\/p>\n

Kapitalist sistem hem erkek egemenlikli sistem hem de uygarl\u0131k\u00e7\u0131 sistemlerin en son ku\u015fa\u011f\u0131 olarak zirvele\u015fmeyi ifade ediyor. Tabii geli\u015fen bilimcilikle de birlikte iktidarc\u0131l\u0131k, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ger\u00e7ekli\u011fi hem kad\u0131n hem de toplum \u00fczerinden daha zirvele\u015fmi\u015f ve inceltilmi\u015f bir ger\u00e7ekli\u011fi ifade ediyor. Kapitalist sistemin erkek egemenlikli zihniyetle birlikte topluma y\u00f6nelimi, ya\u015fama, ahlaka, kad\u0131na y\u00f6nelimi \u00e7ok kapsaml\u0131d\u0131r. Kapitalizm \u015funu \u00e7ok iyi biliyor; toplum demek ahlak demek; ahlak demek, kad\u0131n demektir; kad\u0131n demek ya\u015fam demektir. Jin Jiyan Azad\u00ee diyoruz s\u00fcrekli. D\u00fcnyada da \u015fimdi evrenselle\u015fti. Onlar da kad\u0131n\u0131n ya\u015fam ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck oldu\u011funun \u00e7ok iyi fark\u0131ndalar. Ahlak ve g\u00fczellik oldu\u011funu \u00e7ok iyi tespit etmi\u015fler. Bu nedenle bu ger\u00e7eklik \u00fczerine nas\u0131l daha fazla h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirsin, bu iradeyi ezsin, nas\u0131l daha fazla bast\u0131rs\u0131n. Bunun \u00fczerinden ger\u00e7ekten ciddi yo\u011funla\u015fmalar var.<\/p>\n

\u00d6zel sava\u015f olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir ger\u00e7eklik var. Devlet sava\u015flar\u0131 var; bir de 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra daha \u00f6zelle\u015fmi\u015f, psikolojik sava\u015f olarak ifadelendirdi\u011fimiz daha s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sava\u015f realitesi olarak ifade edilirdi. Fakat bu \u00f6zel sava\u015f ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erik itibariyle tamamen genelle\u015fmi\u015ftir. Hem direnenlere kar\u015f\u0131 hem de t\u00fcm toplumsal k\u00fclt\u00fcr ve ahlaka kar\u015f\u0131 tam bir \u00f6zel sava\u015f y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte. \u00d6nderli\u011fimiz bu durumu toplum k\u0131r\u0131m olarak ifade etti. Kad\u0131n k\u0131r\u0131m\u0131, ya\u015fam k\u0131r\u0131m\u0131, ahlak k\u0131r\u0131m\u0131 olarak ifade etti. Dedi\u011fim gibi toplumu nas\u0131l k\u0131rabilirsin? Ahlak\u0131 k\u0131rarak yapabilirsin. Ahlak\u0131 nerden k\u0131rabilirsin? E\u011fer kad\u0131n\u0131 iradesizle\u015ftirebilirsen, k\u0131rabilirsen yapabilirsin. Ger\u00e7ekten \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r, kapitalizm neden Avrupa\u2019da bir sistem haline geldi sorusu \u00e7ok manidard\u0131r. O sistemin geli\u015fim s\u00fcrecine bak\u0131yoruz, milyonlara varan kad\u0131nlar yak\u0131ld\u0131, i\u015fkencelerle katledildi.<\/p>\n

\u00d6nderlik \u015f\u00f6yle bir ifade kullan\u0131yordu: \u201cO yak\u0131lan cad\u0131lar\u0131n k\u00fcllerinden asl\u0131nda kapitalist sistem in\u015fa edildi.\u201d Ne oldu orada? O kad\u0131nlar katledilerek o toplumun ahlak\u0131 zay\u0131flat\u0131ld\u0131. Ahlak zay\u0131flad\u0131k\u00e7a toplumun g\u00fcc\u00fc kalmad\u0131, direnme dinamikleri zay\u0131flad\u0131. \u015e\u00fcphesiz direni\u015f yine devam etti ama alan\u0131 daralt\u0131ld\u0131. Bu nedenle o form\u00fclasyonu bunlar \u00e7ok biliyor. Yani ahlak\u0131 k\u0131rmak istiyorsan toplumun temel ya\u015fam g\u00fcc\u00fcn\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131rmak istiyorsan \u00f6nce kad\u0131n\u0131 vuracaks\u0131n, \u00f6nce kad\u0131na tecav\u00fcz edeceksin, \u00f6nce kad\u0131n\u0131 ak\u0131ls\u0131z b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015facaks\u0131n, duygular\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcreceksin, alan\u0131n\u0131 daraltacak ve iradesini yok edeceksin. Bunu ne kadar yaparsan ahlak da o kadar zay\u0131fl\u0131yor.<\/p>\n

Peki kad\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek, yok ederek ne yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Kapitalist sistem tamamen parala\u015fm\u0131\u015f bir sistem. Paran\u0131n tanr\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir sistem. Ne kadar paran varsa o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn. Ne kadar maddi zenginli\u011fin varsa o kadar g\u00fc\u00e7s\u00fcnd\u00fcr. Asl\u0131nda g\u00fc\u00e7 dememek laz\u0131m, g\u00fc\u00e7 biraz daha farkl\u0131 bir olgu. \u0130ktidar demek laz\u0131m. \u0130ktidar g\u00fcc\u00fcs\u00fcn, hegemon g\u00fcc\u00fcs\u00fcn. Bunun da s\u0131n\u0131r\u0131 yoktur. Daha fazla daha fazla, bunu yapabilmek i\u00e7in toplumun iradesizle\u015fmesi, dilsizle\u015fmesi, k\u00fclt\u00fcrs\u00fczle\u015fmesi laz\u0131m. Mesela biz da\u011fda ya\u015f\u0131yoruz. Gerilla bakkal olmadan, d\u00fckkan olmadan, elektrik\u00e7i olmadan b\u00fct\u00fcn ya\u015fam\u0131n\u0131 her boyutuyla \u00f6rg\u00fctleyebilir. Ekme\u011fini ta\u015ftan \u00e7\u0131karabilir. Do\u011fal toplumlar da b\u00f6yledir. Kimseye muhta\u00e7 kalmadan, kendi ekonomisini kar\u015f\u0131lar. Bu da ahlak\u0131n bir y\u00f6n\u00fc. Bir \u015fehre gidin, bir insan kendi g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 olarak bir i\u015fi yapamaz. Elektri\u011fi gitse elektrik\u00e7i \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 laz\u0131m, suyu gitse sucuyu \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 laz\u0131m. Ekmek kalmasa ekme\u011fini yapamaz.<\/p>\n

Ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geliyor, yani yaratmay\u0131 unutuyor.<\/strong><\/p>\n

Senin i\u015f yapma kabiliyetini ortadan kald\u0131r\u0131yor. Hatta tekni\u011fi o kadar geli\u015ftirmi\u015fler ki her \u015feyi d\u00fc\u011fmeye basarak yap\u0131yorsun. Bu \u00e7ok rahat geliyor. Ama bu rahatl\u0131k senin becerilerini ortadan kald\u0131r\u0131yor, \u00e7aresiz b\u0131rak\u0131yor seni. Ahlakl\u0131 bir toplum her ko\u015fulda kendi \u00e7aresini \u00fcretir. Bu da politikad\u0131r i\u015fte. O toplum ta\u015ftan ekme\u011fini \u00e7\u0131kart\u0131r ama sen elinden her \u015feyini ald\u0131n, onun eme\u011fini \u00e7ald\u0131n, eme\u011fini bir de ona geri sat\u0131yorsun. Onu g\u00f6n\u00fcll\u00fc k\u00f6le haline getiriyorsun. \u0130nsan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemez, i\u015f yapamaz hatta duygulanamaz hale getiriyor. Ama daha facia boyutlar\u0131 var. \u015eimdi T\u00fcrkiye ve d\u00fcnya ger\u00e7e\u011fine kad\u0131n boyutuyla bakal\u0131m. 5 bin y\u0131ld\u0131r erkek egemenlikli, cinsiyet\u00e7i sald\u0131r\u0131lar, gelenekler, katliamlar hep vard\u0131r. Ama \u015fimdi g\u00fcn\u00fcbirlik sokak ortas\u0131nda kad\u0131n cenazesi var.<\/p>\n

Her g\u00fcn senin \u015fehrinde, soka\u011f\u0131nda ya da bir ba\u015fka \u015fehirde kad\u0131nlar \u00f6l\u00fcyor. Her g\u00fcn tecav\u00fcze u\u011frayan bir kad\u0131n var. Her g\u00fcn bu kad\u0131nlar \u015fiddet g\u00f6r\u00fcyor, a\u015fa\u011f\u0131lan\u0131yor. B\u00f6yle bir toplum nas\u0131l bir toplumdur? B\u00f6yle b\u00fcy\u00fcyen bir \u00e7ocuk nas\u0131l b\u00fcy\u00fcr? B\u00f6yle bir gen\u00e7lik b\u00f6yle bir kad\u0131n nas\u0131l bir kad\u0131nd\u0131r? Her eksilen kad\u0131n ahlak\u0131 ne kadar eksiltiyordur? O kad\u0131n kendi iradesini ortaya koyam\u0131yor. O toplum i\u00e7erisinde kendini ifade edemez, soka\u011fa \u00e7\u0131kamaz, \u00e7al\u0131\u015famaz hale geliyor. Tecav\u00fcze u\u011framak \u00e7ok a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 ve vah\u015fet bir durumdur. Buna maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ahlaki bir irade ne kadar geli\u015febilir? Ad\u0131m ad\u0131m ahlak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Televizyonlarda g\u00f6r\u00fcyoruz, bir erkek bir kad\u0131na sald\u0131r\u0131yor, d\u00f6v\u00fcyor di\u011fer insanlar sadece bak\u0131yor. Bu bir ahlaki \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr de\u011fil mi? Ahlak nedir? \u0130nsan insana yard\u0131m eder. Bu da bir namustur. Benim g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde birisi birisini \u00f6ld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Sen orada m\u00fcdahil olursun, \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n, engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n. Duyars\u0131zl\u0131kt\u0131r i\u015fte.<\/p>\n

Burada m\u00fclkle\u015ftirme, \u00f6zel ya\u015fam \u00e7ok fazla \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de alg\u0131m\u0131zda b\u00f6yle bir \u015fey var. Dokunulamazm\u0131\u015f gibi ele al\u0131n\u0131yor.<\/strong><\/p>\n

O kad\u0131n zaten birinin \u2018mal\u0131d\u0131r.\u2019 Duygu ve duyarl\u0131l\u0131k da bu \u015fekilde \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. En hayati olaylar olur. \u0130nsanlar sesini \u00e7\u0131karmaz. Bir ara T\u00fcrkiye\u2019de Twitter engellenmi\u015fti; herkes nas\u0131l tepki g\u00f6sterdi. Tamam bu da bir ileti\u015fim arac\u0131d\u0131r. Ele\u015ftirilerimiz olmakla birlikte insanlar\u0131n sosyal arac\u0131d\u0131r. \u015e\u00fcphesiz protesto da edilebilir. Fakat ondan \u00e7ok daha yak\u0131c\u0131 sorunlar var, sava\u015f sorunu var, hadi sava\u015f\u0131 g\u00f6rm\u00fcyorsun ama senin yoksulluk, ya\u015fam i\u00e7erisinde ezilme sorunun var. Kendini ifade edemiyorsun. Bir \u015feyi ele\u015ftiremiyorsun, insan olarak yok say\u0131l\u0131yorsun. Duyars\u0131zla\u015fma ahlaki dokunun zay\u0131flat\u0131lmas\u0131yla \u00e7ok ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Hem giderek duyars\u0131zla\u015ft\u0131rma hem de d\u00fc\u015f\u00fcnsel anlamda daha da daraltma ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor.<\/p>\n

2022 y\u0131l\u0131nda \u0130ran\u2019da Jina Emin\u00ee katledildi. Katledene de ahlak polisi deniliyor. Biraz da bununla ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kurarak bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc b\u00f6yle bitirmenizi istiyorum.<\/strong><\/p>\n

Ger\u00e7ekten \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek. Kad\u0131n Rojhilat toplumunun ahlak\u0131n\u0131 ifade ediyor. Anla\u015f\u0131lan o ki, onun da \u0130ran Rejimi\u2019ne kar\u015f\u0131 duru\u015fu var. Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc takmay\u0131\u015f\u0131 onu ifade ediyor. Direni\u015f de ahlak\u0131n temel y\u00f6nlerinden bir tanesi. Ne trajiktir ki sistem bir de bunun polisini olu\u015fturuyor, ahlak polisini olu\u015fturuyor. Ahlak b\u00f6yle polislikle, g\u00fcvenlik ara\u00e7lar\u0131yla zorla bask\u0131yla olu\u015fturulan bir \u015fey olamaz. \u0130lk sorunuzla birlikte tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z konu do\u011fald\u0131r yani. Do\u011fal\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur. Neolitik d\u00f6nemde birilerinin elinde polis sopas\u0131 vard\u0131 da, insanl\u0131 zorla s\u0131raya koydu gibi bir \u015fey yoktur yani.<\/p>\n

Do\u011fall\u0131\u011f\u0131nda insan\u0131n sevgisi, sayg\u0131s\u0131yla yarat\u0131m\u0131 \u00fcretimiyle eti\u011fiyle esteti\u011fiyle geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu bir ger\u00e7ekliktir. Ahlak polisli\u011fi \u00e7ok trajik ve ahlak\u0131n do\u011fas\u0131na \u00e7ok ters bir \u015feydir. Nitekim bu sald\u0131r\u0131lar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi, toplumun J\u00eena Emin\u00ee\u2019nin \u015fehadetini b\u00fcy\u00fck bir tepkiyle kar\u015f\u0131lamas\u0131, Rojhilatl\u0131 K\u00fcrtler ve di\u011fer halklardan t\u00fcm insanlara yay\u0131lmas\u0131 bunun ne kadar ters bir \u015fey oldu\u011funu ortaya koydu. Toplum dedi ki sen ahlak\u0131 temsil etmiyorsun, biz temsil ediyoruz. Biz toplum olarak direnerek temsil ediyoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

KJK Koordinasyonu \u00dcyesi \u00c7i\u011fdem Do\u011fu\u2019nun Jin TV\u2019de yay\u0131nlanan Xweb\u00fbn program\u0131nda Arjin Baysal\u2019\u0131n sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlad\u0131. KJK Koordinasyonu \u00dcyesi \u00c7i\u011fdem Do\u011fu\u2019nun Jin TV\u2019de yay\u0131mlanan de\u011ferlendirmeleri \u015f\u00f6yle: Etik estetik \u00fczerine tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z dedik. \u00d6nceki programlarda da tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Ama daha derinle\u015ftirmeye ihtiya\u00e7 duyduk. \u00d6nce kavram\u0131ndan ba\u015flamak gerekirse etik ve estetik nas\u0131l tan\u0131mlanabilir? \u00a0\u00d6nder Apo Kad\u0131n Kurtulu\u015f \u0130deolojisi’ni 5 ilke olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1468,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[42,41],"class_list":["post-1465","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-roportajlar","tag-baris-vardir","tag-cigdem-dogu-bir-yerde-bir-ahlak-varsa-orada-ozgurluk"],"acf":[],"yoast_head":"\n\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r - KJK T\u00fcrk\u00e7e<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r - KJK T\u00fcrk\u00e7e\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"KJK Koordinasyonu \u00dcyesi \u00c7i\u011fdem Do\u011fu\u2019nun Jin TV\u2019de yay\u0131nlanan Xweb\u00fbn program\u0131nda Arjin Baysal\u2019\u0131n sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlad\u0131. KJK Koordinasyonu \u00dcyesi \u00c7i\u011fdem Do\u011fu\u2019nun Jin TV\u2019de yay\u0131mlanan de\u011ferlendirmeleri \u015f\u00f6yle: Etik estetik \u00fczerine tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z dedik. \u00d6nceki programlarda da tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Ama daha derinle\u015ftirmeye ihtiya\u00e7 duyduk. \u00d6nce kavram\u0131ndan ba\u015flamak gerekirse etik ve estetik nas\u0131l tan\u0131mlanabilir? \u00a0\u00d6nder Apo Kad\u0131n Kurtulu\u015f \u0130deolojisi’ni 5 ilke olarak […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"KJK T\u00fcrk\u00e7e\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-01-26T09:21:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/20231116-20171120-igdem-doguf7b6ea-image-jpg73f34b-image.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"990\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"556\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Stera\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Stera\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465\",\"url\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465\",\"name\":\"\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r - KJK T\u00fcrk\u00e7e\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/20231116-20171120-igdem-doguf7b6ea-image-jpg73f34b-image.jpg\",\"datePublished\":\"2024-01-26T09:21:50+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/#\/schema\/person\/63eb87fd4fe56c850c5c6ed24413f486\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/20231116-20171120-igdem-doguf7b6ea-image-jpg73f34b-image.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/20231116-20171120-igdem-doguf7b6ea-image-jpg73f34b-image.jpg\",\"width\":990,\"height\":556},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/\",\"name\":\"KJK T\u00fcrk\u00e7e\",\"description\":\"K\u00fcrdistan Kad\u0131n Topluluklar\u0131\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/#\/schema\/person\/63eb87fd4fe56c850c5c6ed24413f486\",\"name\":\"Stera\",\"url\":\"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/author\/stera\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r - KJK T\u00fcrk\u00e7e","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r - KJK T\u00fcrk\u00e7e","og_description":"KJK Koordinasyonu \u00dcyesi \u00c7i\u011fdem Do\u011fu\u2019nun Jin TV\u2019de yay\u0131nlanan Xweb\u00fbn program\u0131nda Arjin Baysal\u2019\u0131n sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlad\u0131. KJK Koordinasyonu \u00dcyesi \u00c7i\u011fdem Do\u011fu\u2019nun Jin TV\u2019de yay\u0131mlanan de\u011ferlendirmeleri \u015f\u00f6yle: Etik estetik \u00fczerine tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z dedik. \u00d6nceki programlarda da tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Ama daha derinle\u015ftirmeye ihtiya\u00e7 duyduk. \u00d6nce kavram\u0131ndan ba\u015flamak gerekirse etik ve estetik nas\u0131l tan\u0131mlanabilir? \u00a0\u00d6nder Apo Kad\u0131n Kurtulu\u015f \u0130deolojisi’ni 5 ilke olarak […]","og_url":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465","og_site_name":"KJK T\u00fcrk\u00e7e","article_published_time":"2024-01-26T09:21:50+00:00","og_image":[{"width":990,"height":556,"url":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/20231116-20171120-igdem-doguf7b6ea-image-jpg73f34b-image.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Stera","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Stera","Tahmini okuma s\u00fcresi":"21 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465","url":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465","name":"\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r - KJK T\u00fcrk\u00e7e","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/20231116-20171120-igdem-doguf7b6ea-image-jpg73f34b-image.jpg","datePublished":"2024-01-26T09:21:50+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/#\/schema\/person\/63eb87fd4fe56c850c5c6ed24413f486"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#primaryimage","url":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/20231116-20171120-igdem-doguf7b6ea-image-jpg73f34b-image.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/20231116-20171120-igdem-doguf7b6ea-image-jpg73f34b-image.jpg","width":990,"height":556},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/1465#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00c7i\u011fdem Do\u011fu: Bir Yerde Bir Ahlak Varsa Orada \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Bar\u0131\u015f Vard\u0131r"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/","name":"KJK T\u00fcrk\u00e7e","description":"K\u00fcrdistan Kad\u0131n Topluluklar\u0131","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/#\/schema\/person\/63eb87fd4fe56c850c5c6ed24413f486","name":"Stera","url":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/nivis\/author\/stera"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1465"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1467,"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1465\/revisions\/1467"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1468"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1465"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1465"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kjkonline.net\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}